In Oudeschild leeft de visserij voort. Straatnamen, familieverhalen én het nieuwe monument op de dijk maken het verleden tastbaar. Het monument is een vervolg op de geplaatste bank (achterzijde van de TX 29), een stille herinnering aan de recente sanering. Ernaast vind je nu een stuk reling van de TX 3 en aan de andere zijde een replica van een zwaard, gemaakt naar het origineel bij Museum Kaap Skil. De teksten die je op de panelen leest, vind je hieronder terug. Wil je na het lezen nóg meer weten over de visserij op Texel? Bezoek dan eens de tentoonstelling Texelse visserij in beeld bij Kaap Skil.

Van botter tot kotter

Texel leeft al eeuwen met de zee. Vissers trotseerden de golven, op zoek naar vis en een beter bestaan. Tot 1922 voeren ze met houten botters en blazers, voortgedreven door de wind. Later kwamen krachtige motoren en stalen rompen in beeld. Het bracht de Texelse vloot naar verre visgronden op de Noordzee, met een grote vangst in hun netten.

Soms bracht de zee voorspoed, soms ook tegenslag. Van oorlog tot dure brandstof en Europese regelgeving – elke generatie moest zich aanpassen aan de harde realiteit. Toch bleven de Texelse vissers innovatief en grepen zij de kansen die op hun pad kwamen. Vandaag telt Texel nog maar een handvol kotters. Toch leeft de geschiedenis voort, in verhalen van families, scheepsnamen en de haven zelf.

Eerbetoon aan Texelse vissers

Dit monument is een ode aan de Texelse visserij. Het zwaard is een replica van de historische blazer TX 11 uit 1894, eigendom van de gebroeders Vlaming. De reling is afkomstig van de kotter TX 3 Biem-Jan. Dit schip was van 2005 tot 2022 in de vaart, met de gebroeders Van der Vis aan het roer. Naast tong en schol hadden zij vaak bijzondere bijvangst in de netten, zoals een borstbeeld van Lenin.

In 2022 besluiten de broers te stoppen met de visserij. Met pijn in het hart, want de familie Van der Vis vaart al sinds 1875 op zee. De onzekere toekomst en gebrek aan opvolging zijn té grote obstakels. De TX 3 wordt gesaneerd – en dat betekent: slopen. De reling bleef bewaard en is een tastbare herinnering aan een roemrijk vissersverleden.

Van zeil naar motor (periode 1890 - 1945)

‘Het is 1890. In de haven van Oudeschild wiegen meer dan honderd zeilen in de wind.’

Rond 1900 is de haven van Oudeschild vol bedrijvigheid. Bijna 135 blazers en 4 botters varen uit. Houten platbodems met bolle zeilen kiezen het ruime sop: de Zuiderzee en Waddenzee. Rond 1915 is dat aantal geslonken tot 25 schepen, maar de vissers houden vol. De komst van de Afsluitdijk in 1932 verandert alles. De Zuiderzee wordt het IJsselmeer en vertrouwde visgronden verdwijnen. De Texelse vissers richten zich voortaan op de Noordzee; daar zijn sterkere schepen voor nodig. In 1922 wordt voorzichtig overgestapt naar ijzer en staal.

In 1927 bouwt de 19-jarige Pieter Drijver de eerste Texelse kotter. De TX 12 krijgt de naam ‘Op Hoop van Zegen’. Deze stalen boot heeft een krachtige motor van 80 pk. Een kantelpunt! Halverwege de jaren ’30 groeit de Texelse vloot door. Ondanks de dreiging van de Tweede Wereldoorlog brengen de eilanders met regelmaat van de klok nieuwe kotters in de vaart. Het zijn grote schepen, zoals de TX 4 Texelstroom: ruim 21 meter lang en met motoren van 150 pk. Op het moment dat de oorlog uitbreekt, telt Texel in totaal 11 moderne kotters. De Duitsers vorderen ze allemaal – drie kotters keren na 1945 zelfs nooit meer terug.

Texel heeft in deze periode zijn naam gevestigd. Moed en doorzettingsvermogen worden beloond. Het eiland vormt de bakermat van de Nederlandse kottervisserij.

Heropbouw en comfort (periode 1945 - 1970)

‘In een verwoeste wereld zoeken Texelse vissers opnieuw hun weg naar zee.’

Na de oorlog is het tijd voor de wederopbouw van Nederland. De vraag naar vis is groot, mede door een groot eiwittekort onder de bevolking. De Texelse vissers zien kansen en blijven investeren. In de jaren ’50 groeit het aantal schepen gestaag. De Texelse vloot is in 1960 weer op volle sterkte, met 20 kotters en 5 kleinere garnalenboten. Deze nieuwe schepen zijn niet alleen krachtiger, maar ook veel comfortabeler. Met een lengte van 20 tot 25 meter en motoren tot 300 pk kunnen ze langer én veilig op zee blijven.

Aan boord zijn nu een douche, een wc, centrale verwarming en gekoelde visruimen. Voor vissers die gewend waren aan houten schepen is dit een wereld van verschil. Dankzij moderne navigatieapparatuur, zoals radar en Decca, kan ook bij slecht weer of mist veilig worden gevist. Voorbeelden zijn de TX 49 Maria en de TX 36 Marjan. Deze schepen staan symbool voor een vloot die zich na moeilijke jaren weer klaarstoomt voor de toekomst.

De periode 1945 - 1970 is een tijd van heropbouw, groei en vernieuwing. Oudeschild bruist van alle activiteiten. De kotters aan de kade zijn groter, sterker en comfortabeler dan ooit.

De boomkorjaren (periode 1970 - 2008)

‘Kotters worden groter, motoren zwaarder. Een nieuwe vismethode verovert Texel.’

Tot 1962 voer de Texelse vloot met de borden-trawl: een sleepnet waarbij vis in een zak wordt gevangen. In dat jaar stapten de kotters over op de boomkorvisserij. Bij deze techniek sleept een stalen vistuig met netten en kettingen over de zeebodem. Vooral tong en schol worden goed gevangen. De boomkor zorgt voor een groei die zijn weerga niet kent. Kotters worden langer en krachtiger. Van 25 meter groeien ze uit tot 40 à 45 meter, met motoren tot ruim 3000 pk.

De oliecrisis van 1973 zorgt voor een tijdelijke stagnatie. De motoren verbruiken namelijk enorme hoeveelheden brandstof. Als de prijzen weer acceptabel zijn, gaat de ontwikkeling hard door. Begin jaren ’80 bestaat de vloot uit 30 grote boomkotters en 15 kleinere schepen. Het zijn mooie tijden voor de Texelse visserij en veel families verdienen hun brood in deze sector. Als in 2006 - 2008 de olieprijzen opnieuw pieken, wordt vissen onrendabel. Veel schepen verdwijnen in de sanering of worden verkocht. In 2008 telt Texel nog geen 20 kotters.

De boomkorjaren brengen welvaart en groei, maar laten ook zien hoe afhankelijk de visserij is van olieprijzen en regelgeving.

Puls en krimp (periode 2008 - 2026)

‘Een revolutionaire techniek belooft redding, maar eindigt in een verbod. Het begin van onzekere tijden.’

Na 2008 wordt vissen met de boomkor bijna onbetaalbaar. Brandstofprijzen rijzen de pan uit. De Texelse vissers, ondernemend en innovatief, zoeken naar een oplossing. Die vinden ze, in de vorm van de pulsvisserij. Bij deze methode worden vissen met lichte elektrische schokjes opgeschrikt van de zeebodem. De kotters hoeven daarbij geen zware netten te slepen. Dat heeft vele voordelen: het brandstofverbruik daalt met 40 tot 50 procent, de bodem blijft grotendeels gespaard en er is minder bijvangst. Schepen als de TX 68, TX 36 en TX 38 lopen voorop.

Rond 2011 is vrijwel de hele Texelse vloot uitgerust met puls.Het lijkt de redding van de sector. In Frankrijk en Groot-Brittannië groeit echter de weerstand. Met steun van natuurorganisaties komt er in 2019 een Europees verbod op pulsvisserij. Vanaf 2021 moeten de vissers terug naar de oude boomkor, met hoge kosten als gevolg. Maar er zijn meer stormachtige ontwikkelingen, zoals windparken en beschermde natuurgebieden op zee. De oorlog in Oekraïne laat de olieprijs opnieuw stijgen. Veel Texelse vissers stoppen met hun bedrijf of verkopen hun schip.

Anno 2026 telt Texel nog 3 boomkor-kotters en 5 garnalenkotters. Een kleine vloot, maar groot van betekenis. Het toont onze veerkracht en verbondenheid met de zee.

Waar kun je de monumenten bekijken?

De visserijmonumenten staan op de dijk bij de haven van Oudeschild, nabij het havenkantoor (klik hier voor Google Maps). Hier staan het stuk reling van de TX 3 en de replica van het zwaard dat als lessenaar is gemonteerd. Ook staat hier de bank (achterzijde van de TX 29), die in 2023 is geplaatst. De monumenten zijn waardevolle herinneringen aan een tijdperk waarin de visserij op Texel een hoofdrol speelde.

Meer over de historie van Texel